Patron

Andrzej Bobola urodził się w 1591 r. Prawdopodobnie 30 listopada (nie zachowała się metryka chrztu). W dawnej Polsce istniał zwyczaj nadawania imion tych świętych, w których dniu dziecko przyszło na świat. Taka zasada sprawdza się w przypadku rodzeństwa Andrzeja Boboli. Nie znamy imienia matki. Ojciec prawdopodobnie nazywał się Krzysztof lub Mikołaj. Wiadomo, że pochodził z Małopolski. Wiele wskazuje, że urodził się w Strachocinie koło Sanoka. W tradycji tej miejscowości mieszkańcy wskazują wzgórze zwane Bobolówką, gdzie stał dom rodzinny Andrzeja Boboli. Mimo, że brak jest dokładnych informacji o rodzicach Andrzeja, jednak sposób, w jaki wychowali syna, świadczy o ich wielkiej zacności. Dowodem troski o katolickie wychowanie i wykształcenie syna był fakt, że w 1606 r. oddali go do szkół jezuickich, do kolegium w Braniewie, gdzie ukończył pięcioletni kurs odpowiadający naszej szkole średniej. W 1611 r. jezuici bez większych trudności przyjęli go do zakonu. Rozpoczął tam nowicjat, który trwał dwa lata. Andrzej Bobola został tam poddany autentycznej próbie: pełnił posługi w kolegium, usługiwał chorym w szpitalu w Wilnie, odbył pielgrzymkę żebraczą w okolicach Wilna, na placu miejskim uczył ludzi prawd wiary i zasad życia chrześcijańskiego.

W lipcu 1613 roku Andrzej złożył śluby wieczyste ubóstwa, czystości i posłuszeństwa. Przeniósł się do Kolegium Akademickiego w Wilnie i studiował przez trzy lata filozofię. Następny etap w życiu Andrzeja to praca dydaktyczna w Braniewie i Pułtusku. Po dwuletniej pracy nauczycielskiej rozpoczął studia teologiczne, które ukończył w maju 1621 roku. Rok ten jest szczególnie ważny, ponieważ otrzymał święcenia subdiakonatu i diakonatu. Data święceń kapłańskich zbiegła się z kanonizacją założyciela zakonu jezuitów Ignacego Loyoli. W tym samym dniu biskup Eustachy Wołowicz wyświęcił Andrzeja na kapłana. Konstytucja Towarzystwa Jezusowego wymagała od kapłanów po ukończeniu studiów publicznego złożenia ślubów wieczystych. Śluby te poprzedzała roczna próba. W przypadku Andrzeja Boboli próba trwała 4 lata. W tym czasie Andrzej Bobola pracował w Nieświeżu i w Wilnie. W ciągu tego czasu przełożeni zanotowali u niego wzrost miłości do bliĽniego, prostotę i otwartość w postępowaniu, umiłowanie do ubóstwa i przywiązanie do zakonu. Pozytywnie oceniono ducha modlitwy, pokorę, posłuszeństwo, skromność i zachowanie reguł. Zgodnie zwracano uwagę na bystrość umysłu, dobre wykształcenie trzeĽwość sądów, zdolności kaznodziejskie ponad przeciętną miarę, zdolności administracyjne i wielki dobroczynny wpływ na ludzi. Jedyną wadą, którą zauważyli to skłonność do nagłych wybuchów zniecierpliwienia.

Uroczystość złożenia publicznych ślubów odbyła się 2 czerwca 1630 r. w Kościele Św. Kazimierza w Wilnie. Po uroczystej profesji Andrzej został przełożonym w Bobrujsku nad Berezyną, gdzie pracował wśród pozbawionej dotąd opieki duszpasterskiej garstki Polaków. W latach 1633-1635 przebywał w Płocku. W 1936 r. przeniesiono go do Warszawy i powierzono mu zaszczytne stanowisko kaznodziei. W latach 1638-1642 z woli przełożonych Andrzej przebywał w Łomży, gdzie był dyrektorem szkoły i kaznodzieją. W 1642 r. przeniesiono Andrzeja Bobolę do kolegium w Pińsku. Kilka razy opuszczał Pińsk, by latem 1652 r. powrócić tu na stałe. Urządzał tu wyprawy misyjne między Pińskiem a Janowem Poleskim. Obchodząc te ziemie wstępował do wiejskich lepianek, nauczał ludzi katechizmu, wskazywał jak mają żyć, udzielał chrztu, sakramentu małżeństwa, spowiadał, udzielał komunii świętej. Szczególna troską otaczał młodzież, dużo wysiłku poświęcał prawosławnym.

Do największych sukcesów pracy misyjnej Andrzeja należy zaliczyć przejście na katolicyzm dwóch wsi: Błandycze i Udrożyn. Prawosławni nazywali go „duszochwatem”, a katolicy „łowcą dusz” i „apostołem Pińszczyzny”. Za takie owoce pracy misyjnej przyszło Andrzejowi zapłacić cenę najwyższą.

Na Polesiu trwało powstanie kozackie. Dnia 16 maja 1657 r. Kozacy przybyli do Janowa Poleskiego i urządzili rzeź Żydów i katolików. Ze szczególną gorliwością poszukiwali Andrzeja Boboli, jako wielkiego szkodnika, który spowodował odstępstwo wielu ludzi od prawosławia. Ksiądz Andrzej próbował się schronić, jednak Kozacy dopadli go i rozpoczęli okrutną kaźń. Najpierw próbowali namawiać go na wiarę prawosławną. Namowy nie odniosły skutku, wobec tego obnażyli go, przywiązali do płotu i skatowali nahajkami. Otarty z odzienia, pokryty sińcami, ciągnięty przez konie, wśród szyderstw został zakatowany w centrum miasteczka.

Aby zrozumieć heroiczne dzieło świętego, należy zrozumieć czasy w jakich żył. A żył w XVII wieku. Pracował jako jezuita, we wschodniej części Rzeczypospolitej. Tereny te zamieszkiwali Polacy wyznający katolicyzm, prawosławni lub uniccy Rusini, Żydzi, Tatarzy i Kozacy. Społeczeństwo było więc konglomeratem wielu kultur, języków i wyznań. Różnice te stanowiły przyczynę nieustannych sporów. Szczególnie groźni i niebezpieczni byli Kozacy stanowiący zbiorowisko zbiegów, uciekinierów różnych narodowości. Żyli oni z wypraw wojennych i rozbojów. Stawali się stopniowo dla Polski i Polaków groźnym i niebezpiecznym żywiołem. Wielokrotnie wzniecali wojny i powstania. Najstraszniejsza wichura wojenna rozpętała się za sprawą Bohdana Chmielnickiego. Powstanie skierowane przeciw możnowładcom polskim na Ukrainie, przybrało jeszcze jeden cel – obronę prawosławia.

Kościół katolicki na ziemiach objętym powstaniem poniósł nieobliczalne straty. Wszędzie, gdzie Kozacy brali górę, katolików prześladowano, niszczono świątynie, profanowano ołtarze i groby. Szczególnie okrutnie Kozacy występowali przeciwko unitom i jezuitom. Ci ostatni byli znienawidzeni za swą pracę misyjną i pracę około przywracania jedności kościelnej. Zniszczono wiele placówek jezuickich, a przechwyconych ojców okrutnie mordowano.

W takich warunkach historycznych pracował jezuita Andrzej Bobola. Przez 46 lat był zakonnikiem i najdłużej pracował na Polesiu. Obchodził wsie i miasteczka, wygłaszał kazania, nauczał katechizmu a ludności zaniedbanej wskazywał jak ma urządzać swe życie po katolicku. Wstępował do domów i cerkwi unickich, pokrzepiał na duchu, zachęcał do stałości w przestrzeganiu zasad wiary. W apostolskiej gorliwości czynił wiele wysiłków zmierzających do jedności Kościoła. Był Apostołem Polesia. Jego heroicznej pracy towarzyszyły sukcesy: wiele nawróceń, powroty na katolicyzm. Największym jego sukcesem było nawrócenie na wiarę katolicką dwóch całych wsi prawosławnych.

W 1657 r. Kozacy zajęli Pińsk. Zaczęli poszukiwać jezuitów. Andrzej Bobola próbował się ukryć. Wyruszył w kierunku Janowa Poleskiego. Sympatycy Kozaków wskazali na niego, jako na tego, który spowodował liczne odstępstwa od prawosławia. Kozacy pojmali go i w szczególnie okrutny sposób zamordowali. Była to 49-ta ofiara jezuicka tych okrutnych czasów. Umęczone ciało Andrzeja Boboli współbracia przenieśli do Pińska, ubrali w ornat i złożyli w trumnie. Klerykom i uczniom kolegium nie pozwolono oglądać zwłok ze względu na przerażający widok zmasakrowanego ciała. Odbył się skromny pogrzeb. Trumnę ustawiono w podziemiach kościoła. W księgach zakonnych zanotowano: „Ksiądz Andrzej Bobola, 16-ty maj 1657, okrutnie zamordowany w Janowie przez niegodziwych Kozaków, rozmaicie dręczony, w końcu odarty ze skóry”. Pamięć o Męczenniku przechowywana była w Kolegium Jezuickim w Pińsku. Jednak z biegiem lat, jak ubywało naocznych świadków życia i pracy z wolna zaczęto zapominać o męczenniku.

16 kwietnia 1702 r. rektor Kolegium w Pińsku doznał niezwykłego przeżycia. Ukazał mu się nieznany Jezuita i zapowiedział, że on, Andrzej Bobola, otoczy opieką Kolegium pod warunkiem, że rektor odszuka jego ciało, pochowane we wspólnej krypcie i umieści je oddzielnie od innych. Ta niezwykła wieść rozniosła się szybko i rozpoczęto poszukiwania zakończone sukcesem. Odnaleziono rozpadającą się trumnę opatrzoną napisem: „Ojciec Andrzej Bobola od Kozaków zabity”. I tu nastąpił pierwszy cud. Po 45-ciu latach od śmierci znaleziono ciało bez oznak rozkładu, z wyraźnymi śladami tortur i krwi. Wiadomość zelektryzowała okolicę. Z tą chwilą rozpoczyna się kult Męczennika. Kryptę odwiedzali wierni, mnożyły się łaski jakie za jego przyczyną otrzymywano. Biskup łucki na miejscu w Pińsku przeprowadził wstępny proces w sprawie nadzwyczajnych wydarzeń, dziejących się za sprawą Andrzeja Boboli. Władze zakonu sporządziły dokładne relacje o życiu i śmierci. W miejscu kaźni w Janowie Poleskim wystawiono okazały krzyż.

9 lutego 1755 r. papież Benedykt XIV uroczystym dekretem uznał, że Sługa Boży Andrzej Bobola poniósł śmierć za wiarę i zaliczył go w poczet męczenników Kościoła.

Tragiczny los Polski – jej rozbiory – nie pozwoliły na kontynuowanie starań o beatyfikację. Kult Męczennika rozkwitał przez liczne cuda i łaski jakimi Bóg obsypywał czcicieli Sługi Bożego. Ośrodkiem kultu był Pińsk i kościół, w którego podziemiach spoczywało nietknięte zniszczeniem ciało. Po kasacie Zakonu Jezuitów, kult Męczennika na krótko osłabł.

W 1784 r. król Stanisław August pojezuicki kościół przekazał unitom, którzy do ciała odnosili się z wielką czcią, sprawowali godną opiekę. Niedługo jednak, bo po drugim rozbiorze, Pińsk dostał się pod panowanie Rosji. Caryca Katarzyna zniosła unię a kościół oddała prawosławnym. Niestety kult katolickiego Męczennika nie podobał się hierarchii prawosławnej. Zadecydowano, by zamknąć kryptę, a ciało zakopać. Pierwszą część polecenia wykonano, natomiast z drugą były kłopoty. Duchowni katoliccy postarali się u cara o pozwolenie na przeniesienie relikwii do Połocka. Kiedy car wydalił wszystkich Jezuitów z terytorium rosyjskiego, ciało Męczennika pozostało w Połocku. Opiekowali się nim ojcowie pijarzy, a kiedy tych wypędzono, kościół zamieniono na cerkiew, relikwie przeniesiono do kościoła dominikańskiego. Niezależnie od losów relikwii, toczyły się starania o beatyfikację zakończone sukcesem 30 października 1853 r. Beatyfikacja miała przynieść pokrzepienie serc Polaków uginających się pod bolesnym jarzmem niewoli. Błogosławiony Andrzej Bobola ukazał się skromnemu zakonnikowi ojcu Korzenieckiemu i przepowiedział powstanie niepodległej Polski. W niezwykłym widzeniu przekazał informację, że ludzie doczekają się wielkiej wojny a za przywróceniem pokoju nastąpi wskrzeszenie Polski a Andrzej Bobola będzie jej głównym patronem.

W 1918 roku Polska uzyskała niepodległość. Proroctwo męczennika stało się rzeczywistością. W niepodległej Polsce rozpoczęto starania o kanonizację. Prośby do papieża słali obywatele Polesia, Zakon Jezuitów, biskupi polscy, Józef Piłsudski. Ufamy, pisali hierarchowie, że błogosławiony Andrzej jako patron kresów, na których poniósł męczeńską śmierć, uprosił Boga, że Polska w dalszym ciągu będzie przedmurzem chrześcijaństwa. Kanonizacja odbyła się 17 kwietnia 1938 roku jako pierwsza w wolnej Polsce. Na początku wieku relikwie odbyły jeszcze kilka podróży. Najpierw bolszewicy zajęli Połock, splądrowali świątynię, otworzyli trumnę. Nienaruszone ciało wprawiło ich w osłupienie. Jako niezwykły eksponat umieścili je w muzeum przyrodniczym w Moskwie. W 1924 roku papież w zamian za pomoc żywnościową otrzymał od Rosjan relikwie, które z wielkim szacunkiem przewieziono do Rzymu. Z Rzymu w 1938 roku na wyraźne prośby Polaków przewieziono je do Warszawy. Na trasie z Rzymu do Warszawy składano świętemu hołd. Najdostojniej przywitała relikwie Warszawa. Zwykli ludzie, duchowni i władze oddały świętemu cześć a prezydent Rzeczypospolitej w pokornym hołdzie złożył na trumnie swój order – Krzyż Niepodległości. We wrześniu tegoż roku cząstkę relikwii świętego otrzymał także nasz kościół parafialny. Przywieziono ją do Białegostoku koleją, a z dworca w uroczystej procesji przeniesiono do Starosielc gdzie jest przechowywana do dzisiaj.

W czasie wojny relikwie świętego nie zaznały spokoju. Przez lata okupacji trumnę przechowywano w kościele Matki Boskiej Łaskawej na Starym Mieście w Warszawie. W czasie powstania warszawskiego kościół został zrujnowany, jednak i tym razem relikwie uratowano wynosząc je kanałami z płonącej Warszawy. Ostatecznie spoczęły w kaplicy kościoła przy ulicy Rakowieckiej.

Niezwykłe spotkanie z relikwiami świętego przeżył nasz ksiądz proboszcz. W 1945 roku jako młodzieniec przybył do zniszczonej Warszawy. Trafił do kościoła na Rakowiecką i miał tam możliwość dotknięcia niezwykłych relikwii świętego leżących w zdewastowanej trumnie. To dotknięcie dziś nabiera symbolicznego znaczenia, gdyż z owego młodzieńca wyrósł kapłan, który później trafił do parafii pod wezwaniem świętego Andrzeja Boboli, właśnie naszej, i przez ponad 30 lat swej duszpasterskiej posługi pracuje jako wielce szanowany proboszcz.

Słowo wstępne z pierwszego maszynopisowego wydania tłumaczenia polskiego encykliki.

Dnia 16 maja 1957 r. upłynęło 300 lat od chwili, kiedy niezmordowany Apostoł Polesia, polski jezuita, św. Andrzej Bobola został w niesłychanie okrutny sposób umęczony za wiarę przez schizmatyckich Kozaków w Janowie (30 km na zachód od Pińska). Po 33-ch życiorysach pióra różnych autorów opisujących Jego życie, męczeństwo i kult, napisanych w różnych językach, gruntowną, na ścisłych danych naukowych opartą monografię Świętego opracował zmarły w 1955 r. ks. Jan Poplatek TJ (Kraków 1936). Na gruntownej pracy ks. Poplatka, bardzo chlubnie ocenionej przez uczonych Bolandystów, oparły się wszystkie póĽniejsze obcojęzyczne życiorysy Świętego, opublikowane w związku z kanonizacją św. Andrzeja Boboli (17 IV 1938).

Kanonizacja św. Andrzeja, oraz francuskie, angielskie, włoskie i w innych językach wydane życiorysy Świętego, rozsławiły imię tego najwyższym zaszczytem kościelnym ozdobionego Polaka – Jezuity po całym świecie.

Ostatnia encyklika Ojca św. Piusa XII skierowana nie tylko do Polski, ale do całego świata, przypomniała całemu Kościołowi w słowach jak najbardziej uroczystych postać tego bohatera Chrystusowego i stawiła go jako wzór nieugiętego trwania przy wierze św. nawet za cenę życia własnego. Za tę encyklikę winniśmy najgłębszą wdzięczność Ojcu św., bo nie zwykłym listem okolicznościowym, jak w podobnych okazjach zwykł to czynić, ale listem okólnym, skierowanym do całej hierarchii kościelnej i ogółu wiernych, rozsławił zarówno naszego Rodaka, jak i naszą Ojczyznę, która tutaj w najbardziej oficjalnym dokumencie Stolicy Apostolskiej została nazwana antemurale christianitatis a jako tytuł największej naszej chwały podkreślono to, że Polska była zawsze wierna. Zaznaczył przy tym Ojciec św., iż to jest naszą misją dziejowa, przeznaczoną nam przez Opatrzność.

Św. Andrzeja nazwał Ojciec św. ozdobą i chlubą narodu i stawił go jako wzór niezłomnej wiary i męstwa nieustraszonego wszystkim wiernym na całym świecie.

Ks. A. Bober TJ

Do Czcigodnych Braci Patriarchów, Prymasów, Arcybiskupów, Biskupów i innych Ordynariuszy Miejsca żyjących w pokoju i jedności ze Stolicą Apostolską – w trzechsetną rocznicę chwalebnego męczeństwa św. Andrzeja Boboli. Pius XII Czcigodnym Braciom – z pozdrowieniem i Apostolskim błogosławieństwem.

Jest naszym gorącym pragnieniem, żeby wszyscy po całym świecie uczestnicy chlubnego miana katolików, a zwłaszcza ci synowie ukochanej przez nas polskiej ziemi, dla których niezwyciężony bohater Chrystusowy Andrzej Bobola jest chlubą i wspaniałym wzorem chrześcijańskiego męstwa, w trzechsetną rocznicę jego zgonu pobożnym sercem i umysłem rozważyli jego męczeństwo i jego świętość.

Nie chcemy więc pominąć tej pamiętnej chwili, która złotymi zgłoskami zapisana jest w rocznikach Kościoła, żeby nie wspomnieć o jego życiu i cnocie i żeby tak Wam, Czcigodni Bracia, jak wiernym waszej pasterskiej pieczy zawierzonym, przez to ogólne pismo nie wskazać w nim przykładu, który by każdy wedle swojego stanu i zawodu mógł obrać za przedmiot naśladowania. Wśród innych chlubnych przymiotów przede wszystkim błyszczy w Andrzeju Boboli cnota wiary, której moc, zasilana łaską Bożą, z biegiem lat tak w jego duszy zakorzeniła się i rozrosła, że nadała życiu jego osobliwą cechę i dodała mu odwagi do mężnego podjęcia męczeństwa.

W życiu jego całkiem osobliwie świeci ta prawda, którą Apostoł narodów ujął w słowa: A mój sprawiedliwy z wiary żyć będzie¹. Cokolwiek bowiem czy to do wierzenia, czy do pełnienia uczynkiem podaje katolicki Kościół, on całą siłą brał sobie do serca i jak najochotniej starał się wykonać. Dlatego od samego początku usiłował poskromić i do ładu doprowadzić te nieporządne skłonności, które po smutnym upadku pierwszego rodzica zwykły mącić naszą naturę i do złego ją pociągać, a obok tego pracował z niesłabnącym nigdy zapałem nad tym, żeby duszę swoją przyozdobić we wszystkie chrześcijańskie cnoty.

Urodził się w roku 1591 w Sandomierskiej ziemi z rodziców wybitnych szlachetnością rodu, ale znamienitszych jeszcze cnotą i stałością katolickiej wiary. Obdarzony bystrym i skłonnym do dobrego umysłem, odebrawszy już w domu od najwcześniejszego dzieciństwa zacne i chrześcijańskie wychowanie, oddany został do szkół Towarzystwa Jezusowego, gdzie wnet zabłysnął niewinnością i serdeczną pobożnością.

Mając w sercu dla blasków i próżności światowych tylko pogardę, zapragnął gorąco lepszych darów² i niezadługo, jako dziewiętnastoletni młodzieniec, wstąpił jak najochotniej do nowicjatu Towarzystwa w Wilnie, by móc bezpieczniej postępować drogą doskonałości ewangelicznej.

Mając w pamięci to tak ważne upomnienie Chrystusowe: Jeśli kto chce iść za mną, niech się zaprze samego siebie, niech co dnia bierze krzyż swój, i niech mnie naśladuje³, zabrał się najgorliwiej, do nabycia chrześcijańskiej pokory przez wzgardę samego siebie. A ponieważ z natury miał pewną skłonność do wyniosłości i niecierpliwości oraz odrobinę uporu, wydał samemu sobie nieubłaganą walkę. Przez tę ważkę wziął niejako krzyż Chrystusowy na ramiona i szedł z nim na Kalwarię, aby u jej szczytu osiągnąć zarazem przy łasce Bożej tę doskonałość upragnionej i gorącymi modlitwami wyjednywanej pokory, przez którą dochodzi się do wszystkich blasków świątobliwości chrześcijańskiej. Nosił bowiem w sercu to przemądre zdanie św. Bernarda, że obudowa duchowna nie może dźwigać się inaczej, jak na mocnym fundamencie pokory⁴. Ponadto płonął najgorętszą miłością Boga i bliźnich, toteż nie było dla niego większej rozkoszy, jak spędzać, o ile tylko mógł, długie godziny przed Najświętszym Sakramentem i wszelkiego rodzaju nieszczęśliwym przychodzić z pomocą. Boga, a nie siebie, miłował nade wszystko i w myśl ustaw Założyciela swego zakonu, starał się wszystko wyłącznie kierować do Jego chwały. Pojął on więc głęboko i w życie wprowadził zalecenie wspomnianego wyżej świętego Doktora: Tego tylko pragnijmy, który sam jeden pragnienie zaspokaja5.

Nic więc dziwnego, że ten szermierz Chrystusowy, tylu darami niebieskimi ubogacony, tak wielkie położył zasługi na polu apostolskiej pracy i tak obfite a zbawienne zbierał z niej owoce. A ponieważ wysiłki jego zmierzały przede wszystkim do utrzymania, wzmocnienia i zabezpieczenia katolickiej wiary, już jako wychowawca młodzieży w Wilnie i potem w innych miastach oddawał się cały nauczaniu podstaw wiary, przy czym rozbudzał w młodych sercach kult Eucharystii i gorące nabożeństwo do Najświętszej Panny.

Kiedy zaś po kilku latach, w dzień uroczystej kanonizacji świętego Ignacego Loyoli i Franciszka Ksawerego, otrzymał godność kapłańską, to sobie przede wszystkim wziął do serca, żeby nie szczędząc żadnych trudów, przez kazania i misyjne wyprawy wszędzie szerzyć katolicką wiarę i to wiarę żywą, w dobre uczynki bogatą.

A że we wschodnich zwłaszcza częściach kraju zagrażało wierze wielkie niebezpieczeństwo od odszczepieńców, którzy usiłowali na wszelki sposób oderwać wiernych od jedności Kościoła i swoimi błędami ich zarazić, na rozkaz swoich przełożonych udał się Andrzej w te właśnie strony i tam po miastach, miasteczkach i wioskach już to przez kazania, już tu przez prywatne rozmowy, a zwłaszcza, przez urok swej świętości i przez płomienny zapał apostolski zachwianą u wielu katolików wiarę od błędnych naleciałości oczyścił, na mocnych podstawach oparł i na powrót doprowadził do jedynej Chrystusowej owczarni. A nie poprzestając na samym podźwignięciu i umocnieniu słabnącej lub upadłej wiary, wszędzie – gdzie tylko mógł – rozbudzał żal za grzechy, łagodził niezgody i rozterki, wprowadzał na powrót dobre obyczaje, tak że miejsca, przez które wzorem Boskiego Mistrza „czyniąc dobrze” przechodził, zaczynały jakby pod tchnieniem wiosny niebiańskiej wydawać śliczne kwiaty i owoce cnoty. Dlatego też, jak to przechowało się w pamięci, zarówno wierni, jak i schizmatycy nadali mu charakterystyczną nazwę, „duszochwata”, czyli łowcy dusz nieśmiertelnych.

Jak więc ten niestrudzony apostoł Chrystusowy sam żył wiarą i najgorliwiej szerzeniu wiary się oddawał, tak nie zawahał się dla obrony tej wiary ojczystej życie swoje oddać.

Wśród niezliczonych prześladowań, z jakimi spotykała się zawsze katolicka wiara, na szczególne wspomnienie zasługuje ten gwałtowny a nieludzki ucisk prawdziwego Kościoła, jaki zapanował koło połowy XVII wieku we wschodnich stronach kraju nawiedzonych najazdem kozackim. Cała wściekłość najeźdźców zwróciła się głównie na katolików i ich pasterzy oraz na misyjnych pracowników, tak dalece, że w całym kraju można było widzieć zburzone kościoły, popalone klasztory, ciała pomordowanych kapłanów i wiernych, ogólną ruinę i rozbicie wszystkiego, co święte.

Andrzej Bobola, który mógł przyznać się śmiało do tego wyznania św. Bernarda: Nic […] mi nie jest obce z tego, co jest Boże6, nie lękając się ani śmierci, ani katuszy, zapalony miłością Bożą i bliźnich wszedł dobrowolnie w te groźne stosunki, aby na wszelki sposób ratować przed wyrzeczeniem się wiary tych, których odszczepieńcy błędami swoimi starali się usidlić, oraz by niezmordowanie umacniać wszystkich w wyznawaniu Chrystusowej prawdy. Stało się jednak, że 16 maja 1657 roku, w samo święto Wniebowstąpienia Pańskiego, został pochwycony w okolicy Janowa przez wrogów katolickiego imienia. Pojmanie to, jak domyślać się można, nie wywoływało w nim trwogi, ale raczej niebiańską radość, wiemy bowiem, że zawsze męczeństwa pragnął i nigdy nie tracił z pamięci tych słów Boskiego Zbawiciela: Błogosławieni jesteście, gdy wam urągają i prześladują was, i gdy z mego powodu mówią kłamliwie wszystko złe na was. Cieszcie się i radujcie, albowiem wasza nagroda wielka jest w niebie. Tak bowiem prześladowali proroków, którzy byli przed wami7.

Wzdryga się dusza na wspomnienie wszystkich tych mąk, które bohater Chrystusowy z niezłomnym męstwem i nieugiętą wiarą przecierpiał. Po obiciu kijami i dotkliwych policzkach, przywiązany sznurem do konia, ciągniony był przez jeźdźca na powrozie męczącą i krwawą drogą aż do Janowa, gdzie czekała go ostatnia katusza. W tej męce dorówna Męczennik polski najchlubniejszym zwycięzcom, jakich czci katolicki Kościół. Zapytany, czy jest łacińskim księdzem, odparł Andrzej: Jestem katolickim kapłanem. W tej wierze się urodziłem i w niej też chcę umrzeć. Wiara moja jest prawdziwa i do zbawienia prowadzi. Wy powinniście żałować i pokutę czynić, bo bez tego w waszych błędach zbawienia nie dostąpicie. Przyjmując moją wiarę, poznacie prawdziwego Boga i wybawicie dusze swoje8.

Te słowa nie tylko nie pobudziły zbrodniarzy do litości, ale wprawiły ich w taką wściekłość, że z niesłychanym okrucieństwem zaczęli stosować do żołnierza Chrystusowego najsroższe męki. Powtórnie obity biczami, na wzór Chrystusa uwieńczony został dotkliwym spowiciem głowy, policzkami straszliwie sponiewierany i zakrzywioną szablą zraniony upadł. Niebawem wyrwano mu prawe oko, w różnych miejscach zdarto mu skórę, okrutnie przypiekając rany ogniem i nacierając je szorstką plecionką. I na tym nie koniec: obcięto mu uszy, nos i wargi, a język wyrwano przez otwór zrobiony w karku, ostrym szydłem ugodzono go w serce. Aż nareszcie niezłomny bohater około godziny trzeciej po południu, dobity cięciem miecza, doszedł do palmy męczeńskiej, zostawiając wspaniały obraz chrześcijańskiego męstwa9.

Jak niezwyciężony Męczennik w purpurze krwi własnej z wielkim triumfem przyjęty został w niebie, tak i na ziemi podany został przez Kościół do czci i naśladowania wszystkim wiernym, zarówno dla osobliwego blasku jego świętości, jak dla zadziwiających znaków, którymi Bóg tę świętość zaświadczał i stwierdzał. W roku bowiem 1853 czcigodnej pamięci Poprzednik Nasz Pius IX zaliczył go w poczet Błogosławionych, a w roku 1938 bezpośredni Nasz Poprzednik Pius XI uroczyście pomiędzy Świętych go wprowadził.

Uważaliśmy za wskazane krótko i treściwie przedstawić w tej encyklice główne zarysy świętości Andrzeja Boboli, by wszystkie po całym świecie dzieci Kościoła nie tylko spoglądały na niego z podziwem, ale z podobną wiernością starały się naśladować czystość jego nauki katolickiej, niezłomną jego wiarę i to męstwo, z jakim aż do męczeńskiego końca walczył o cześć i chwałę Chrystusową. Niech wszyscy wedle waszych, Czcigodni Bracia, poleceń i wskazówek, wśród tych zwłaszcza obchodów z trójwiekową rocznicą męczeństwa związanych, rozważają głęboko wzniosłe jego cnoty i budzą w sobie poczucie obowiązku wstępowania w jego święte ślady.

Dziś, co jest dla Nas powodem wielkiego bólu, w niejednym kraju wiara katolicka już to omdlewa i podupada, już to prawie zupełnie wygasa. Nauka Ewangelii niemałej liczbie ludzi jest nieznana, u innych zaś, co gorsza, spotyka się z zupełnym odrzuceniem pod pozorem, że jest całkowicie obca tym, którzy idąc z postępem czasu, urabiają sobie przekonanie, że na ziemi bez Boga, tj. przez własny rozum i przez własne siły wszystko, czym żyją i przez co działają, posiąść mogą, swoją mocą podbijając pod swoją wolę i władzę, dla pożytku i rozwoju ludzkości, wszystkie pierwiastki i żywioły tej ziemi. Inni znów do tego dążą, żeby z dusz ludzi prostych i nieuczonych albo też takich, którzy już dotknięci są zarazą błędów, wyrwać do ostatka tę wiarę chrześcijańską, która dla rozmaitych biedaków jest w tym śmiertelnym życiu jedyną pociechą i w tym celu zwodzą ich obietnicami jakiegoś nadzwyczajnego szczęścia, które w tym ziemskim wygnaniu jest dla nas zupełnie niedostępne. Dokądkolwiek bowiem oczy obróci i dążyć zaczyna ludzka społeczność, jeżeli od Boga odchodzi, nie tytko nie osiąga upragnionego spokoju i zgody, ale wpada w taką rozterkę i niepokój, jak człowiek trawiony gorączką, oddając się pogoni za bogactwem, za wygodnym i przyjemnym życiem, które wyłącznie sobie ceni, chce pochwycić coś, co przed nią ciągle ucieka i buduje na tym, co się zapada. Albowiem bez uznania Najwyższego Boga i Jego świętego prawa nie może istnieć wśród ludzi żaden ład, ani żadne prawdziwe szczęście. Brakuje bowiem podstawy zarówno do prywatnego, jak i do należycie prowadzonego społecznego życia. A ponadto, jak Wam dobrze wiadomo, Czcigodni Bracia, tylko niebieskie wiekuiste, a nie znikome i przemijające dobra tej ziemi, mogą duszy przynieść pełne nasycenie.

I dlatego też twierdzić nie można, co wielu zuchwale i lekkomyślnie rozpowiada, że nauka chrześcijańska przygasza światło naturalnego ludzkiego rozumu, kiedy – przeciwnie – dodaje mu blasku i siły, bo go od pozorów prawdy odwraca a kieruje na pole szerszych i wyższych rozumień. Nie można więc mieć Boskiej ewangelii, tj. nauki Chrystusowej, którą Kościół katolicki z powołania i obowiązku swego wykłada, za coś wstecznego i pokonanego dzisiejszym postępem, ale za coś żywego i żywotnego, co samo jedno może wskazać ludziom pewną i prostą drogę do sprawiedliwości, do prawdy i do wszelkiej cnoty oraz zabezpieczyć ich spokój i zgodę wzajemną, dodając ich prawom i instytucjom społecznym silne i nienaruszalne podpory.

Kto to wszystko roztropnie rozważy, łatwo zda sobie sprawę, czemu Andrzej Bobola chętnie i mężnie podjął tyle prac, tyle cierpień, żeby wśród swoich ziomków zachować nienaruszoną wiarę, a obyczaje ich na takie pokusy i niebezpieczeństwa narażone od zgubnych podstępów obronić i niezmordowanie według zasad chrześcijańskiej cnoty urobić.

Skoro zaś, jak powiedzieliśmy już, Czcigodni Bracia, wiara katolicka i dzisiaj w wielu stronach wystawiona jest na poważne niebezpieczeństwa, należy ją wszelkimi siłami bronić, wykładać i szerzyć. W tej wielkiej i tak doniosłej pracy powinni Wam być pomocą nie tylko słudzy ołtarza, którzy to z obowiązku usilnie czynić mają, ale i świeccy katolicy, na tyle szlachetni i ofiarni, żeby nie lękali się stanąć do pokojowej walki o Bożą chwałę. Im zuchwałej ludzie nienawidzący Boga i nauki chrześcijańskiej występują przeciw Chrystusowi i założonemu przezeń Kościołowi, tym gorliwiej powinni nie tylko kapłani, ale wszyscy katolicy i żywym słowem i przez pisma rozpowszechnić wśród ludu, a najbardziej przez świetlany przykład życia swego im się przeciwstawiać, zachowując zawsze poszanowanie dla osób, ale stając mężnie w obronie prawdy. A choćby w tej pracy spotkać ich miały różne przeciwności, oraz utrata czasu i mienia, niech nigdy nie cofają się wstecz, chowając zawsze w pamięci to słowo: mężne działanie i znoszenie cierpienia jest dziełem tej cnoty chrześcijańskiej, której sam Bóg najwyższą zapłatę, tj. wiekuiste szczęście obiecuje. A pamiętać trzeba, że w tej cnocie, jeśli rzeczywiście chcemy ją coraz bardziej ku doskonałości kierować, zawsze znajdzie się odrobina męczeństwa. Nie tylko, bowiem krwi rozlewem wydajemy Bogu świadectwo naszej wiary, ale i mężnym a wytrwałym opieraniem się pokusom oraz wielkoduszną ofiarą z siebie i ze wszystkiego, co mamy, złożoną Temu, który tu jest naszym Stwórcą i Odkupicielem, a w niebie będzie kiedyś nie kończącą się radością.

Niechże, więc, wszyscy jako we wzór wpatrują się w męstwo Świętego Męczennika Andrzeja Boboli. Niech nieugiętą jego wiarę i sami zachowują i na wszelki sposób bronią. Niech tak naśladują jego apostolską gorliwość, żeby starali się najusilniej, stosownie do swego stanu, Królestwo Chrystusowe na ziemi umacniać i we wszystkich kierunkach rozszerzać.

Jeżeli zaś te ojcowskie Nasze zlecenia i pragnienia kierujemy do wszystkich Pasterzy świętego Kościoła i do ich owczarni, najbardziej zwraca się myśl nasza do tych, co w polskich stronach życie pędzą. Skoro bowiem Andrzej Bobola z ich narodu wyszedł i ich ziemię nie tylko blaskiem rozlicznych cnót, ale i krwią męczeńską uświetnił, jest on dla nich wspaniałą ozdobą i chlubą. Niechże więc idąc za jego świetlanym przykładem nadal bronią ojczystej wiary przeciw wszystkim niebezpieczeństwom, niech usiłują obyczaje do norm chrześcijańskich dostosować, niech to sobie mają mocnym przekonaniem za największą chwałę swojej Ojczyzny, jeżeli przez nieugięte naśladowanie niezachwianej cnoty przodków to osiągną, żeby Polska zawsze wierna była dalej „przedmurzem chrześcijaństwa”. Zdaje się bowiem wskazywać historia, […] jako świadek czasów, światło prawdy […] i nauczycielka życia10, że Bóg tę właśnie rolę narodowi polskiemu przeznaczył. Niechże więc mężnym i stałym sercem usiłują tę rolę wypełnić, unikając wrogich podstępów i zwalczając przy pomocy łaski Bożej wszystkie przeciwności i próby. Niech spoglądają na nagrodę, jaką Bóg obiecuje tym wszystkim, co nie szczędząc wysiłków z najwyższą wiernością i gorącą miłością żyją, działają i walczą dla zachowania i rozszerzenia na ziemi Bożego Królestwa pokoju.

Przy tej sposobności, przez słowa tej encykliki nie możemy nie zwrócić się wprost do wszystkich bardzo nam drogich synów Polski, zwłaszcza do tych świętych kapłanów, którzy dla imienia Jezusa Chrystusa cierpienia i utrapienia ponieśli. Postępujcie nadal mężnie, ale z tą odwagą chrześcijańską, która idzie w parze z roztropnością i z tą mądrością, która umie bystro patrzeć i przewidywać. Wiarę katolicką i jedność zachowujcie. Wiara niech będzie przepasaniem bioder waszych¹¹; niech ona głoszona będzie po całym świecie¹², niech dla was i dla wszystkich będzie tym zwycięstwem, które zwycięża świat¹³. A czyńcie to wszystko patrząc na Jezusa, który nam w wierze przewodzi i ją wydoskonala. On to zamiast radości, którą mu obiecywano, przecierpiał krzyż, nie bacząc na jego hańbę, i zasiadł po prawicy tronu Boga14.

Tak postępując i to osiągnięcie, żeby wszyscy Święci, osobliwie ci, co z waszego rodu wyszli, z tego wiekuistego szczęścia jakim się obecnie cieszą, wraz z Królową Polski, Bożą Rodzicielką Maryją, na was i na ukochaną Ojczyznę waszą łaskawie spoglądali, by opiekować się nią i jej bronić.

Żeby się to szczęście ziściło, pragniemy gorąco, Czcigodni Bracia, byście wszyscy ze wszystkimi wiernymi całego świata, zwłaszcza w czasie obchodu tej wiekowej rocznicy, gorące do Boga zanosili prośby, by raczył łaskawie obfitsze dary i pociechy osobliwie tym zsyłać, którzy w większych niebezpieczeństwach żyć muszą i cięższych na drodze Bożej doznają trudności.

Przez te same jednomyślne prośby starajmy się i to u miłosierdzia Bożego wybłagać, żeby wreszcie zapanował wśród wszystkich narodów upragniony pokój i żeby święte prawa oraz zadania Kościoła, które też prawdziwemu dobru ludzkiego społeczeństwa jak najbardziej służą, znalazły u wszystkich należne uznanie i na prawnej drodze wszędzie a szczęśliwie weszły w życie.

By do tego wszystkiego jak najrychlej doszło, z waszymi modłami łączymy nasze najgorętsze prośby i udzielamy Wam, Czcigodni Bracia, oraz całemu chrześcijańskiemu ludowi na zadatek łask Bożych i na znak życzliwości ojcowskiej, płynącego z głębi serca Apostolskiego błogosławieństwa.

Rzym, Bazylika św. Piotra, dnia szesnastego miesiąca maja – w trzechsetną rocznicę, kiedy to św. Andrzej Bobola otrzymał palmę męczeństwa – w roku 1957 a dziewiętnastym Naszego Pontyfikatu.